Mag manipulatie ?
Digitale manipulatie van foto's is aan de orde van de dag. Soms is het goed en prachtig, soms hoort het tot de ergste dingen die je als fotograaf kunt doen. In het spanningsveld tussen ambitie en dagelijkse gang van zaken doet zich met regelmaat de vraag voor: hoe ver kun je gaan? Met name in de fotojournalistiek.
We lezen graag je mening, je ervaringen of je twijfels. En even graag ontvangen we meer voorbeelden van photoshopperij.
We zetten hem zo snel mogelijk op de site.
• Eén van de nestors van de Nederlandse fotojournalistiek, Daniel Koning, pleit voor een beroepseed voor fotojournalisten en documentaire fotografen waarin ze beloven Zuivere stukjes werkelijkheid (Flash-document) te maken.
• Het bestuur van de Nederlandse Vereniging
van Fotojournalisten NVF heeft lang gediscussieerd over digitale
manipulatie: 'Een volwassen fotojournalistiek heeft zowel vanwege de geavanceerde
techniek, als vanwege de inhoudelijke ontwikkeling van het vak, geen flauwe
trucs meer nodig.'
Lees Gezien en begrepen (4 pagina's
in pdf).
• Op 12 januari 2004 zond het VARA-programma De Leugen Regeert een uitgebreid item uit over digitale manipulatie. Fotografen Jan Bogaerts, Michael Kooren en Pim Ras kwamen aan het woord, evenals deskundigen Frank de Jong, Adriaan Monshouwer en Edie Peters. Het programma is nog te bekijken via de website van De Leugen Regeert.
Hoezo bal plakken?
Hoorden we dat nu goed,
maandag 12 januari 2004 in het programma De Leugen Regeert?
Was dat niet Adriaan Monshouwer, onder vele andere functies ook voorzitter
van de jury van de jaarlijkse wedstrijd om de Zilveren Camera, aan tafel
in de studio als Deskundige om zijn zegje te doen over digitale manipulatie
in de fotojournalistiek?
Was het niet de goeroe van de hedendaagse Nederlandse fotografie, die
nog net tijdens de aftiteling aan presentator Felix Meurders wist te
vertellen dat 'het moet kunnen' als fotografen een ontbrekende bal in
een sportfoto 'photoshoppen'?
Een doorbraak!
Wij denken dat hiermee definitief het hek van de manipulatiedam is,
en we in de toekomst nog vele prachtige samengestelde beelden tegemoet
kunnen zien.
Namens alle fotojournalisten die zolangzamerhand de weg kwijt waren
in de discussie over wat mag en niet mag met digitale beelden : bedankt
Adriaan!
- Reyer Boxem, Merlijn Doomernik, Roger Cremers, Thomas Schlijper
Een aantal Engelse kranten, evenals De Stentor/Veluws Dagblad, hebben vrijdag 12 maart op de voorpagina een gemanipuleerde foto geplaatst van de bomaanslagen op de treinen in Madrid. De Stentor, de Daily Telegraph, de Sun, de Times en de Daily Mail 'photoshopten' steentjes over een plek op de foto waar een losgerukt lichaamsdeel ligt (bij de witte cirkel). De foto is gemaakt door El Pais-fotograaf Pablo Torres Guerrero en internationaal verspreid door Reuters en AP. The Guardian haalde de kleur weg van deze menselijke resten. De Amerikaanse krant USA Today sneed de foto zo aan dat het bewuste deel van de foto wegvalt. De Volkskrant en de Belgische krant De Standaard plaatsten de foto onbewerkt in kleur op de voorpagina.
Bekijk de krantenpagina's in een Slideshow in FLash (1,3 MB)
Lees
het hele PhotoQ-bericht, met motivatie van de Volkskrant
Bekijk een groot aantal Spaanse voorpagina's
Lees en zie meer bij Poynter Online over de aanpak van de Amerikaanse pers
Hoofdredacteur Alex Engbers van De Stentor heeft van de affaire geleerd. 'Ik ben blij dat we onze lezers de vreselijke details niet hebben getoond, maar we hadden het inderdaad anders moeten oplossen. Dit was dé foto, absoluut, maar hij had met gemak afgesneden kunnen worden. Net als US Today heeft gedaan. Photoshoppen doen we niet meer. Dat is mij te Russisch', zo zegt hij in een artikel in het Utrechts Nieuwsblad (vraagt eerst gratis registratie).
Een ongemakkelijk gevoel
Ongelooflijk, al dat geklooi. Ik moet zeggen dat ik vind dat de Volkskrantredactie
een grote pluim verdient om in deze tijd , waarin steeds vaker het nieuws
gebracht wordt op de manier waarvan men denkt dat de lezer het wil,
deze voorpagina te maken en de lezer niet te pamperen met allerlei verzachtende
"sfeerfoto's". Ik ben geen masochist, en gruwel net als elke andere
krantlezer bij het zien van zo'n beeld, maar vind wel dat dit soort
foto's gepubliceerd moeten worden. ONGECENSUREERD.
Als een redactie vindt dat een beeld te hard is, pakken ze maar een
andere foto. Maar ga geen afgerukte ledematen zitten weggummen! ("Onze
lezers vertrouwen ons", zegt chef Bodman van The Daily Telegraph. not
anymore, mate!).
Bij dat zwart/witte gemaakte beeld uit De Morgen, dat voor het gemak
maar weer 's met een schilderij vergeleken wordt (maakt dat de foto
beter? de keuze chiquer? het beeld universeler?) bekruipt mij eigenlijk
ook een ongemakkelijk gevoel .Het gevoel dat ik opgedrongen krijg om
toch vooral ook de schoonheid van deze tragedie te onderkennen, in zachte
grijstinten. Brrrr. Voor het eerst ervaar ik een zwartwit foto als gluiperig.
Een vreemde gewaarwording.
Reyer Boxem (15 maart 2004)
Hek van de dam
Alle discussie ten spijt lijkt het alsof het hek nu eindelijk van de
dam is. De fotoredacteuren hebben eindelijk publiekelijk het groene
licht gekregen om de lezer zo te behagen/bedonderen dat ze tegen alle
afspraken van de journalistiek in foto's mogen gaan bewerken om zo de
broodnodige lezers van hun krant niet al te veel te shockeren bij hun
ontbijtje!! Als zelfs gerenommeerde kranten als de Daily Telegraph,
de Sun, de Times en de Daily Mail deze praktijken gaan bezigen , is
de geloofwaardigheid van de fotojournalistiek ECHT in het geding! Ik
denk dat de discussie over de foto van Robin Utrecht nu wel in de prullenbak
kan , want het gaat vanaf nu om echt belangrijke zaken. Misschien dat
het bestuur van de World Press Photo voor volgend jaar vast als eerste
agenda punt van de openingsspeech over de winnaar van de World Press
Photo (Vast NIET deze foto!) de verzamelde hoofdredacteuren en fotoredacteuren
hartig wil toespreken over dit soort praktijken! Zou de LA Times van
Walski trouwens een ge-shopte versie gebruikt hebben? Leuk om eens uit
te zoeken.
Heeft de fotograaf nog iets te zeggen in deze ?
Michael Kooren (14 maart 2003)
Het imago van de Amerikaanse presidentskandidaat John Kerry heeft een
deukje opgelopen door een fotomontage. Photoshop is daarmee een wapen
geworden in de Amerikaanse verkiezingsstrijd.
Het gaat om een uit twee foto's samengevoegd
beeld waarop John Kerry is te zien met Jane Fonda, de actrice die in de
jaren zeventig fel actie voerde tegen de oorlog in Vietnam. Ten onrechte
is de suggestie gewekt dat Kerry, die zich tot op zekere hoogte erop laat
voorstaan dat hij in Vietnam zijn militaire taken naar vermogen heeft
vervuld (commandant van patrouilleboten op rivieren, drie maal gewond
geraakt), op de bewuste protestbijeenkomst aanwezig was. En hoewel bekend
is geworden dat het om een onechte foto gaat, zal het beeld zich bij menige
Amerikaan toch in het geheugen nestelen.
Zie de visuele uitleg op de Urban
Legends Reference Pages.
De ironie wil echter dat er ook een foto is van een andere protestbijeenkomst
waarop beiden wel samen te zien zijn. Gevonden voer voor Republikeinen
en Vietnamveteranen die zich storen aan de veranderde opvattingen van
de Democratische presidentskandidaat Kerry na zijn terugkeer uit Vietnam.
Hij was onder meer oprichter van Vietnam Veterans Against the War. Zie
de foto bij www.newsmax.com.
Fonda maakte zich gehaat bij veel Vietnam-veteranen door een reis naar
Noord-Vietnam, die indertijd veel publiciteit trok. Alle drie de foto's
zijn afkomstig van het grote fotoarchief Corbis. De in elkaar geschoven
foto's zijn afkomstig ui thet Corbis-archief en gemaakt door Ken Light
(John Kerry, in 1971), een fotograaf met een Democratische voorkeur en
Owen Franken (Jane Fonda, in 1972). De reactie van Light is te lezen bij
the
Guardian Vraagt eerst gratis registratie).
Door alle discussies en voorvallen worden sommige media een stuk voorzichtiger, ook al om hun lezers niet tegen het hoofd te stoten. Zo rectificeerde de New York Times in maart 2006 een - overigens analoog - gemanipuleerd portret van Mark Warner, die mogelijk voor de Democraten de nieuwe presidentskandidaat wordt. (Zie op PhotoQ: New York Times excuseert zich voor kleurgebruik magazinecover en zie hiernaast: 'Een foto liegt altijd')
Een foto liegt ALTIJD.
Een foto is immers een momentopname. Dat moment is voorbij, is niet meer en zal nooit meer terugkomen.
Dat geleuter over wat wel en niet mag...het lijkt de 19e eeuw wel! Vanaf het beginstadium van de fotografie worden negatieven en foto's bewerkt, eerst met de hand op de (grote) glasplaat negatieven, ook op afdrukken en tegenwoordig meteen in Photoshop of ander bewerkingsprogramma.
Mensen, een foto is NOOIT 100% de waarheid.
Je kunt, net als bij film, een foto bijvoorbeeld dynamischer maken door dingen als: verandering van standpunt, contrast en kleurgebruik. Daarnaast is het de keuze van een fotograaf om op die, voor hem of haar juiste, manier een foto te maken. Hij/zij belicht op zijn/haar manier de waarheid. Dat verhaal van die coverfoto van een presidentskandidaat. Te waanzinnig voor woorden. Waarschijnlijk heeft de fotograaf een E6 film gecrossd, nou en??? Als hij vindt dat dát zijn foto is, dan ís dat de foto, of dat zijn blouse dan "in het echt" blauw was en niet rose, dat doet er niet toe. De redactie had nooit een rectificatie moeten maken. Blijf achter je keuze staan.
Dat nieuwsfoto's bewerkt worden is om een nóg beter beeld (bij een verhaal) te krijgen...en da's met recht een kunst.
- Melanie Rijkers
De Los Angeles Times heeft zijn staffotograaf Brian Walski op staande voet ontslagen. Hij stelde uit de twee bovenste foto's in Photoshop de onderste samen. Die werd door de krant op maandag 31 maart 2003 op de voorpagina geplaatst. Nadat het was opgevallen dat links op de foto enkele Iraakse burgers tweemaal zijn te zien kwam de manipulatie boven water (zie foto's hieronder).
Op de trendsettende website ZoneZero legt manipulatie-goeroe Pedro Meyer uit waarom hij niet tegen het knippen en plakken van dit soort beelden is.
Illustratie bij reactie Xavier Debeerst
-->
Illustratie bij reactie Joep Steinmeijer
-->
Dit is nieuws waar ik van smul natuurlijk, als alternatieve beeldenmaker predik ik al jaren de gelogen waarheid. Wie weet straks alleen nog ferrografie voor hard nieuws !
- Michaël Ferron
Ik wacht met smart op de eerste oorlogsfoto's
uit de Amsterdamse studio van Ferron!
- Thomas Schlijper
Typisch een geval waarbij de fotograaf
streeft naar perfectie qua inhoud en vorm. In die hang naar het volmaakte,
heeft de fotograaf zich kennelijk laten meeslepen. Dat is jammer want
het bestaande (echte) beeld van de man met kind was van zichzelf al sterk
genoeg. Ik zou wel eens willen weten wat de motieven van Brian Walski
zijn geweest?
- Marcel Antonisse
Het digitaal manipuleren van foto's zou
niet moeten kunnen. De bedoeling van een persfoto is om op een directe
manier, in een oogopslag, actuele nieuwsfeiten te communiceren. Hierbij
wordt maakt de fotograaf zelf al een selectie uit de werkelijkheid die
alleen hij op dat moment door zijn lens ziet. Verder maakt de fotograaf
ook al een keuze uit het gebruik van bepaalde lenzen, standpunten, in-
of uitzoomen e.d. De lezer krijgt zo een stukje werkelijkheid van deze
fotograaf onder ogen. Hiernaast hanteert een krant zelf een fotobeleid
met bepaalde richtlijnen waaraan een foto moet voldoen. Dit beleid beinvloedt
uiteindelijk ook de selectie uit een grote hoeveelheid foto's, waarvan
de lezer er slechts een onder ogen krijgt. De werkelijkheid kan niet in
zijn geheel afgedrukt worden op een foto, waarom zou je de werkelijkheid
dan ook nog eens mooier maken door middel van digitale manipulatie?
- Nathalie de Lange
Voor mij is er een verschil tussen 'kunst'
en 'persfotografie'. In de kunstfotografie kan veel of misschien wel alles
, persfotografie heeft een informatieve opdracht , tracht ons mede te
delen wat er gaande is in de wereld en dus mag er voor mij niet gemanipuleerd
worden , toch niet op de manier waarop de heer Walski gedaan heeft (hemel
en achtergrond een beetje doordrukken is wel iets anders dan hetgeen hier
gedaan is ).Ik kan me best voorstellen dat persfotografen onder druk staan
om mooie beelden te maken, want tegenwoordig zijn er dikwijls pareltjes
van foto's te zien in kranten en tijdschriften , maar je ziet waar dit
toe leidt. Niettegenstaande dit heb ik heel veel respekt voor het werk
van B.Walski want het zijn sowieso mooie en sterke foto's.
- Hedwig Vanoeveren
Manipulatie is zo oud als de fotografie
zelf. De daad van het fotograferen is al een manipulatie van de werkelijkheid.
De opvatting dat fotografie een objectieve weergave is van de realiteit
is typisch negentiende-eeuws en zeker niet meer van deze tijd.
De eersten die dat zijn gaan inzien waren de Surrealisten die met veel
plezier fotografie gebruikten binnen hun werken. Vele Surrealistische
fotocollages maken gebruik van deze zogenaamde 'objectieve' foto's om
ze te verwerken in een totaal andere realiteit. Vanaf het moment dat fotografie
in kranten verscheen werden ze 'betekend' met verschillende doelstellingen:
technisch (om het contrast te aan te passen), inhoudelijk (om het beeld
beter te laten aansluiten bij het artikel), esthetisch (om een onvolkomenheid
van de foto te retoucheren). Zie als voorbeeld hiernaast een fotomontage
uit Le Petit Parisien van 1929.
Digitale fotografie is enkel een voortzetting van de technieken en het
ideeëngoed van de jaren twintig. Niets nieuws onder de zon....
- Xavier Debeerst
Een foto maken is kiezen van moment en
plaats, en dat is al manipuleren. Daarna wordt er al sinds de uitvinding
van de donkere kamer gerommeld met foto's. Met kleur was dat lastig, maar
werd dat een stuk gemakkelijker toen iemand photoshop uitvond. Nu is de
beer los, denkt het angstige lezertje. Maak u geen zorgen, knoeien met
de werkelijkheid is zo oud als het eerste krijtje. Iedere 17de eeuwse
schilder krikte het contrast op in zijn wolkenluchten en penseelde er
een paar vogeltjes in, voor de sier (zie de foto links).
We zullen alleen een tijdje moeten wennen aan nieuwe trucjes. Manipuleren
voor de esthetiek lijkt mij wel mooi (!), een vlek poets je ook even weg,
manipuleren ('mooi roetig') om je boodschap duidelijker over te brengen
is in de sociale fotografie jaren gebruikelijk geweest, de boel openlijk
belazeren wil natuurlijk niemand behalve de opdrachtgever. Waar de grenzen
liggen zal zich wel weer uitwijzen, photoshop heeft het alleen maar wat
lastiger gemaakt . Naar mijn idee heeft Brian Walski pech gehad toen hij
in de handen van fanatiekelingen terechtkwam.
- Joep Steinmeijer
Wat gebeurd is met de foto van de bomaanslag in Madrid en met de foto's door Brian Walski (Irak) en de monateg van Kerry en Fonda: dat mag natuurlijk nooit. Ik kan me nog voorstellen dat een krantenredactie een klassieke oplossing kiest om een naar hun mening te shockerend of genant deel van het beeld weg te kaderen of onder een kop te laten vallen, maar om de foto zelf zo drastisch te manipuleren gaat voor een nieuwsfoto echt te ver. Net als wat Brian Walski deed.
Jammer voor hem dat de situatie die hij monteerde zich in werkelijkheid net niet echt voordeed, maar zo is het nu eenmaal. Als je hiermee begint is het volgende stadium een foto waarop die marinier iemand dat geweer tegen het hoofd lijkt te zetten om hem te executeren.
Redacties en persagentschappen zouden kunnen eisen dat fotojournalisten hun digitale opnamen maken en archiveren in RAW, aangezien de software die zulke beelden 'ontwikkelt' niets verandert aan het origineel maar elke bewerking wegschrijft als een nieuwe jpeg of tiff. Als die vervolgens hevig wordt gephotoshopt en gemanipuleerd kun je altijd nog terug naar het ruwe origineel om te zien wat de 'waarheid' was.
Voor reclame- en publiciteitsfotografie ligt het anders: reclame is per definitie bedoeld om de zaken mooier voor te stellen, dus is het geen probleem om daarvoor beelden te manipuleren. Om reclame te maken voor Nike kan die bal wel in de sportfoto worden geplakt, in het geval van journalistiek dus niet.
- Frank Schweppe
Ja, zolang we goed in de gaten houden wat de functie van een foto is en in welke context (plek) deze gepresenteerd wordt. De verantwoordelijkheid en integriteit liggen bij de maker en degene die de foto laat zien (media, museum, galerie etc.). Zij worden beiden geacht de invloed van foto's op het publiek te kennen en de betekenis van de plek waar de foto's (in) worden vertoond.
Een gemanipuleerde nieuwsfoto bijvoorbeeld kan dus niet als de foto een illustratie bij een verslag is. Als deze gemanipuleerd zou zijn is het geen nieuwsfoto meer, maar valt de foto in een andere categorie.
Van reclame weten we dat alles een schijnwerklijkheid voorstelt, dus kan manipulatie van foto's daarin ook. Reclame is ten slotte zelf manipulatie.
- Linda Bais
Alles, of in elk geval veel is medio 2003 gezegd en geschreven over digitale manipulatie. Tot eind van het jaar de Brabantse fotojournalist
Ben Steffen verrassend eerlijk in een afscheidsinterview met zijn krant BN/De Stem enkele uitspraken deed:
''Zolang je de werkelijkheid maar geen
geweld aan doet. Maar als ik een kleur wat ophelder of vroeger in de donkere
kamer iets harder of zachter afdrukte om zo de zeggingskracht te vergroten,
is daar niets mis mee. Mij gaat het er om dat het verhaal dat ik met mijn
foto wil vertellen, overkomt.'
Een ander technisch foefje dat Steffen soms toepast, is het over elkaar
heen afdrukken van foto's. Zijn mooiste voorbeeld daarvan vindt hij een
foto die ooit op 6 december op de voorpagina van De Stem stond: een foto
van een Sinterklaas die in een donker herfstlandschap wegfietst met een
kerstboom op zijn rug. 'Iedereen ziet in een oogopslag wat ik met die
foto bedoel, maar ook iedereen snapt dat het een trucfoto is. Dat kan
je met Sinterklaas doen, die is zelf niet echt.'
Steffen heeft ook weleens een bal geplakt in een foto van een voetbalwedstrijd.
'Dat mag omdat die bal in het spel is. Die had op die plek kunnen zijn
toen ik die foto nam. Ik monteer ook weleens een portret van iemand op
een andere achtergrond, bijvoorbeeld een portret van een burgemeester
op een foto van zijn gemeentehuis. Maar ik mag niet zover gaan dat ik
de foto van die burgemeester monteer
op de stoep van een bordeel.''
Mag manipulatie? In pure nieuwsfotografie
absoluut niet volgens mij. Het moet gegarandeerd documentair blijven.
Dus ook het beinvloeden van een situatie vind ik uit den boze. Ook geen
verzoeken om even te glimlachen dus. Je maakt objectief verslag van
een gebeurtenis en maakt er dus geen deel van uit. Eigenlijk is het
al jammer dat mensen op een fotograaf reageren waardoor een situatie
alleen al door je aanwezigheid anders kan verlopen dan wanneer je er
niet was geweest. Je zou eigenlijk onzichtbaar moeten zijn.
- Erik-Jan Geniets
Het blijft een moeilijke discussie, het
is makkelijker om als fotograaf gewetensvol te werk te gaan. Moet daar
misschien het kaf van het koren gescheiden worden? Wat is manipulatie,
ofwel wanneer ben je manipulatief.? Ik maak een onderscheid tussen twee
soorten manipulatie, esthetische en informatieve. Informatieve manipulatie
is NOT DONE in de journalistiek. (Zie Brian Walski). Esthetische manipulatie
zoals de foto van Koninginnedag van Robin Utrecht (zie onder op deze
pagina - red.), is niet ernstig. Want waar wordt de lezer bedrogen of
misleid? Een moment is vastgelegd, maar het beeld is mooier gemaakt
zoals een schrijver/journalist zijn verhaal in mooie woorden vertelt.
Beelden CREËREN die aansluiten bij de actualiteit is niet de fotografie
die lezers van een krant verwachten. Dat is geen journalisitek maar
een uiting van een eigen zelfbedachte werkelijkheid. Dus wanneer een
krant of tijdschrift voor dit genre van beeldverhalen kiest moeten ze
de lezer daar eerlijk over informeren. Dan heeft de noch de lezer, noch
de fotograaf, noch de redactie een probleem.
- Chantal Hovens
Ben, het is goed dat je gaat.
- Reyer Boxem
Natuurlijk mag je geen bal in een wedstrijd
plakken, die kun je er in fotograferen . Maar het idee dat de foto op
de voorpagina van de krant iets met objectiviteit te maken heeft is
een illusie. Want (daar gaat ie weer) iedere fotograaf, iedere laborant
en iedere beeldredacteur zit - al dan niet bewust - te knoeien met de
verhouding tussen foto en onderwerp. De fotograaf 'kiest' waar hij vandaag
is, kiest het afdrukmoment, drukt accenten door die hem belangrijk lijken,
de fotoredacteur kiest de foto welke naar zijn idee het best de gebeurtenis
weergeeft en de eindredactie bepaalt de waan van de dag en dus welke
foto op de voorpagina komt. Een fotograaf die de tent belazert om een
doel te bereiken is niet (meer) van deze tijd , natuurlijk probeert
reportagefotograaf weer te geven wat hij meemaakte, maar het blijft
rommelen.
- Joep Steinmeijer
Nee, ik vind dat er in de fotojournalistiek
absoluut niet (digitaal) gemanipuleerd moet worden. Je ziet dan niet
meer wat de fotograaf met eigen ogen heeft gezien En het beslissende
moment wordt dan niet meer met de camera vastgelegd, maar vindt achter
de computer plaats. Ik vind dat het publiek recht heeft op de waarheid,
omdat het anders belazerd wordt. Stel dat je naar een voetbalwedstrijd
kijkt. Er wordt op doel geschoten en de bal gaat net naast het doel.
Maar in de herhaling gaat hij er wel in. Zo zie ik ook de digitale manipulatie
in de fotojournalistiek, en je bent een slechte fotograaf als je je
daaraan schuldig maakt!
- Aloys Ginjaar
De persfotografie zou zich mijns inziens
moeten beperken tot de weergave van 'het gebeurde'. Daarin zijn inhoudelijke
wijzigingen niet op hun plaats. Bewerkingen in contrast, helderheid
of algehele kleurweergave dragen bij aan een optimale beeldkwaliteit.
Deze verbeteringen kunnen leiden tot een betere en nauwkeurigere weergave
van een gebeurtenis. Door een foto inhoudelijk te wijzigen, verandert
de fotograaf zijn medium in een subjectief goed, terwijl de absolute
vastlegging nu juist de kracht is van persfotografie. Wat gedrukt staat
is echt, en voor mij komt hetÊafbeelden van een inhoudelijk aangepaste
foto overeen met het plaatsen van een inhoudelijk verdraaid artikel.
- Bruno van den Elshout
Foto Robin Utrecht
- ANP
Samenvatting van een bericht van de NVF-sectie op Villamedia:
ANP-fotograaf Robin Utrecht was met Koninginnedag
2002 in Meppel en Hoogeveen en fotografeerde daar het bezoek van Koningin
Beatrix en haar familie. Het weer was minder zonnig dan gewenst en hij
betrapt de koningin en de prinsessen Margriet en Maxima met een paraplu.
Hij bewerkte de foto zo dat de drie vrouwen in een donkere achtergrond
staan en alle aandacht naar zich toe trekken. Zeventien kranten plaatsten
de foto op de voorpagina.
Volgens Leo Blom, chef ANP-foto, is het 'echt uniek dat zoveel kranten
met eenzelfde foto verslag doen van Koninginnedag. Blijkbaar vonden ze
het een perfect beeld met de goede invalshoek. EnÉ zeg nou zelf, die vrouwen
staan daar toch schitterend.'
'Het is niet zo gek dat er vraagtekens zijn bij deze foto als nieuwsfoto.
Veel redacties hebben we gezegd wat er met de foto was gebeurd. Robin
Utrecht is in zijn beeldtaal op zoek en verlegt grenzen. Bij deze foto
heeft hij de achtergrond doorgedrukt om datgene te benadrukken wat hij
wilde laten zien. Met opzet gebruik ik het woord doordrukken omdat het
een geaccepteerde donkere kamertechniek is van vóór het
digitale tijdperk.'
'Het is gedurfde fotografie, die het discours opent over van wat wel of
niet meer kan. Ik spreek voor mezelf als ik zeg dat deze foto net kan.
De journalistieke inhoud van de foto is overeind gebleven, aan de vorm
is wel veel gedaan. Nu achteraf zeg ik dat we in de caption hadden moeten
waarschuwen dat het een bewerkte foto was. Als we besluiten opnieuw een
bewerkte foto door te sturen, zullen we dat zeker doen.'
'Fotoredacties van aangesloten kranten hebben ons in het verleden wel
aangespoord om meer risico's te nemen bij het fotograferen van het nieuws.
Ik vind deze foto wel passen in een nieuwe manier van beeldverslaglegging.
Het is gedurfder en veel uitdagender. Aan de andere kant staat naast kwaliteit,
betrouwbaarheid hoog in ons vaandel. Ik ben er wat voorzichtig mee, maar
ik zie dat de nieuwsfotografie wat meer opschuift in de richting van het
regisseren. Zeker als het gaat om zogenaamde agendafotografie. Ik merk
dat steeds meer fotografen - ook in technisch zin - de grenzen van hun
creativiteit uitproberen.'
Eigenlijk is het hele gedoe over 'dingen die niet mogen' alleen maar gedoe. Een onzinnige discussie. Let op, ik maak een foto. Ik zet de driedimensionale gebeurtenis vriesvast in twee dimensies, waarbij ik de geur en soms ook nog de kleur weglaat. Stapje verder, ieder van ons heeft op school of in de praktijk geleerd hoe je met brandpunten, standpunten en selectieve scherpte je beeld kunt verbeteren c.q. veranderen. Je fotografeert een diep bedroefd persoon op het moment van een glimlach. Privé-stijl, even koppen met: "Heeft zij stiekem plezier in de dood van haar echtgenoot?" en je hebt het gezwatel compleet. Ik zag dagelijks beelden van onze mevrouw Verdonk. Ik ben er van overtuigd dat zij er best aardig op kan staan, maar vanaf iedere Rita-foto lonkt ons een afgrijseloos monster op zijn onvoordeligst toe. Volgens mij geen toeval, maar een keus van de maker. Ik zou 'm zelf eigenlijk ook zo maken, zo eerlijk ben ik wel.
Iedere foto is een vervalsing, geshopt of niet! Een vakman kan in iedere foto een emotie leggen, positief of negatief. Net zoals het schrijven, dat algemeen geaccepteerd is in de journalistiek: je begint met een leeg papier, eindigt met een verhaal. Da's nou sjoppen ultima forma, verbieden heet hier censuur en moet desnoods worden bestraft met standrechterlijke executie.
Journalisten worden, met hun schrijfstijl en hun verhaal, afgerekend op pertinente onwaarheid wanneer de waarheid wordt verdraaid. En laten wij dat ook maar bij fotografen doen. Vertel je verhaal, gebruik alles, objectieven, beeldhoeken, afstanden, standpunten, alles waarmee je de expressie geeft aan je fotografie, fotografie die een verhaal moet vertellen, goede fotografie. Dat doen die schrijvende collega's ook.
Goed gedaan, Robin Utrecht, duidelijk de boodschap overbrengen. Door sjoppen extreem de focus leggen op waar het hier om gaat: drie geparapluïeerde dames die zich comfortabel droog door de natte Hollandse traditie bewegen. Niets meer, niets minder.
Weg met de censuur van Monshouwer en Reuters, gewoon fotograferen, visueel je verhaal vertellen, wanneer je écht liegt ontmaskeren wij je wel...
- Jurriaan Nijkerk
Ik heb er geen probleem mee dat Robin
Utrecht de storende achtergrond heeft doorgedrukt om zo meer de nadruk
te leggen op de dames met de paraplu's. Het doordrukken is iets wat
sinds mensenheugenis gebeurt. Zelfs op de academie voor fotografie wordt
je dat bijgebracht in de trant van als je dat nou doordrukt dan wordt
waar het om gaat in de foto sterker.
Dan kun je retoucheren ook wel gaan veroordelen, b.v een rare plek op
een muur naast het hoofd van iemand: dat haal je toch weg. Dat deed
je in de doka en dat doe je nu op de computer. Ja, je haalt daar wel
een stukje waarheid weg. Maar zit er iemand te wachten op dat stukje
waarheid (vlek op de muur)? Nee toch?
Kijk, wat die vogel met de foto uit Irak heeft gedaan, dat kan en dat
mag nooit en terecht dat hij ontslagen is. Hij is niet bezig geweest
om een storend element te verwijderen en/of het beeld te versterken,
hij heeft een compleet nieuwe situatie gecreëerd en dat kan en
mag nooit. Ik ben zelf freelance fotograaf voor diverse persbureaus
en voor mij is het allerbelangrijkst de waarheid laten zien. Maar gooi
ik de waarheid overboord als ik in een prachtig beeld een vreselijk
storend lampje in het plafond links boven in de foto doordruk? Nee toch?
Fotografen die flitsen doen dan ook afbruik aan de waarheid want met
je flitslicht verander je ook de bestaande situatie. Je heft schaduwen
op en je voegt schaduwen toe.
Ik stop ermee want anders loopt je computer vol. Want zo kun je natuurlijk
nog wel even doorgaan.
- Rein van Zanen
De middelen zijn tegenwoordig zo sterk
en zullen in de toekomst nog uitbreiden. Ik denk niet dat we moeilijk
moeten gaan doen over één enkele foto. De manipulatie
van de media is van alle tijden en zeker niet minder dan voorheen. Het
draait hier steeds om wat de fotograaf wil benadrukken en verduidelijken.
Ook is de interpretatie van een foto zeer belangrijk. Volgens mij is
het dus fout om te denken dat je de volle waarheid krijgt te zien bij
een foto, om zeker niet te beginnen over wat de volle waarheid juist
inhoudt!
Wil je zekerheden en niet-gemanipuleerde feiten, probeer dan eens zelf
aan te voelen of de fotograaf geestelijk ontwikkelend tewerk gaat in
zijn werk en niet enkel foto's probeert te maken om in de belangstelling
te komen of een of ander machtsbesef te doen groeien (status, geld,
productie). En hoe denk je dat persfotografen meestal tewerk gaan? Trouwens
iedere vorm van rechtstreekse of onrechtstreekse communicatie is manipulatie,
het belangrijke is hierbij niet of er al dan niet gemanipuleerd wordt,
maar hoe! Positief ontwikkelend of ten koste van anderen.
Nog iets om over na te denken:
denk je dat zeer belangrijke foto's die gemanipuleerd zijn evengoed
zo makkelijk aan het licht komen? Of denk je zeer belangrijke foto's
die niet gemanipuleerd zijn altijd aan het licht komen? Wat we meestal
te zien krijgen, krijgen we te zien voor een bepaalde reden. Men sprak
hier al over verantwoordelijkheid van de fotograaf - ik denk de verantwoordelijkheid
voor een groot deel óók ligt bij degene die het moet interpreteren,
neem niet alles zomaar aan!
- Peter Kruppa
Toch mooi met die zwarte achtergrond
!? Ik zelf had de personen die te zien zijn door de bovenste paraplu
ook nog weg gewerkt. Het benadrukt juist de drie damens en daar gaat
het toch om.
- Antonia van Wijk
Brian Walski heeft natuurlijk professionele
zelfmoord gepleegd, het feit dat hij zelf ook niet schijnt te weten
wat hem op dat moment bezielde doet mij twijfelen aan zijn geestelijke
gezondheid, misschien werd de stress van het fotojournalistiek bestaan
hem teveel en ambieerde hij onbewust een carrière in een hardware
store in Nowhere, USA. We zullen het nooit weten. Dergelijke ingrepen
zijn natuurlijk nooit toegestaan in de fotojournalistiek. Naar mijn
mening beïnvloedt elke fotograaf de werkelijkheid, hij of zij registreert
slechts een fractie van een seconde, kadert uit, flitst wel of niet.
Alleen al de simpele aanwezigheid van een fotograaf verandert de werkelijkheid.
Dit wil natuurlijk niet zeggen
dat een foto niet een diepere waarheid kan blootleggen dan ooggetuigen
op dat moment waarnemen. Edoch, wat zegt een foto van Berlusconi die
zich het zweet van het voorhooft wist tijdens een rechtbankzitting?
a) Berlusconi is schuldig en heeft een slecht geweten
b) het was warm in de rechtzaal en de fotograaf drukte op een voor Berlusconi-tegenstanders
goed moment af.
Antwoorden op een briefkaart...
De foto van Robin Utrecht vind ik niet mooi, doordat je de achtergrond
nog ziet door de bovenste paraplu doet het geheel nogal slordig aan,
voordeel is natuurlijk wel dat je meteen kunt zien dat de foto bewerkt
is.
In het voorbeeld van World Press Photo is het uiterst merkwaardig dat
de jury niets heeft gemerkt, ik zie duidelijk donkere randen waar de
foto«s aan elkaar zijn "geplakt" het moet toch zijn opgevallen? Er is
(denk ik) geen enkele panoramalens die zo«n effect geeft.
- Anja Bart
Een gevolg van al dat gemanipuleer is dat mensen foto's niet meer als geloofwaardige weergave van de werkelijkheid beschouwen.
Fotografe Carolyn Cole, die
voor de Los Angeles Times in Bagdad verbleef tijdens de Tweede Golfoorlog,
merkte dat de strapatsen van haar ex-collega Walski ertoe leidden dat
veel lezers haar verweten het standbeeld van Saddam Hussein voor het brandende
gebouw te hebben ge-copy-paste (foto boven). Terwijl daar toch ook geen
greintje manipulatie aan te pas was gekomen.
Interview
met Carolyn Cole
Heb je een bijzondere foto gemaakt, moet je mensen bezweren dat daar toch echt geen begoochelende ingreep heeft plaatsgevonden. Dat lot treft bij voorbeeld ook Thomas Schlijper met de foto van een kat waarvan de ogen elk een andere kleur hebben (links blauw, rechts groen):
Onlangs stond een artikel in de Volkskrant
over een beschuldiging van beeldmanipulatie door een vertegenwoordiger
van kokkelvissers aan het adres van fotograaf Martijn de Jonge. Deze
had een reportage gemaakt van het vernielen van de natuur in de Waddenzee
door deze kokkelschepen bij Vlieland. De foto-reportage werd aan aktiegroep
Wilde Kokkels gegeven voor gebruik op hun website. De beschuldigingen,
dat de foto van een kokkelschip gemanipuleerd zou zijn, bracht de Wilde
Kokkels op het idee de foto's nog eens te bestuderen. Wat bleek? Fotograaf
Martijn de Jonge had een schip gefotografeerd dat illegaal aan het baggeren
naar kokkels was.
De fotoreportage en het verhaal
zijn te zien op www.wildekokkels.nl
- Jeroen Reneerkens
World Press Photo verwijdert
foto om montage
[PhotoQ-bericht van 11-06-2003] World Press Photo heeft vorige week een
foto uit de jaarlijkse tentoonstelling verwijderd. Het beeld bleek bij
nader inzien per computer te zijn samengesteld uit een aantal foto's.
Het reglement verbiedt deelname aan de wedstrijd met gemonteerde beelden.
Het gaat om een foto uit een serie die de Spanjaard Fernando Moleres Alava
maakte van het Burning Man festival in Nevada.
Het is een langgerekte panorama-foto waarop het woestijnlandschap ter
plekke wordt getoond met een dreigende wolkenlucht (foto rechts). Moleres
Alava heeft een aantal foto's van het landschap naast elkaar gemaakt en
die aan elkaar 'geplakt', overigens zonder de intentie om daarmee de werkelijkheid
geweld aan te doen.
De organisatie van World Press Photo is enigszins in verlegenheid gebracht
door de ontdekking van digitale compositie. Met name dat bij de jury van
professionals geen belletje rinkelde is wat pijnlijk. Kennelijk ging men
uit van de goede trouw van de inzenders. Het feit is geconstateerd door
een van de hoofdsponsors, Canon. Nadat de fotograaf van de feiten en het
reglement op de hoogte was gesteld, trok hij uit eigen beweging de foto
terug. De foto staat wel nog in het jaarboek World Press Photo 2003, een
omstandigheid die pas bij eventuele herdruk kan worden aangepast.
Een veel gehoorde relativering is dat je de werkelijkheid ook kunt manipuleren voordat je de foto maakt: in scène zetten, ofwel ensceneren. Er zijn historische voorbeelden, zoals de beroemde foto die Alfred Eisenstaedt maakte op VJ-Day in New York (1945), de dag waarop de VS de overwinning na de Tweede Wereldoorlog vierde en een marinier 'spontaan' een voorbijlopende verpleegster zoent. Maar er zijn ook recente, zoals hieronder is te zien. Op een demonstratie 24 mei 2003 op het Malieveld in Den Haag tegen het stringente overheidsbeleid jegens etherpiraten verlegt een fotograaf de hand van een meisje op de rug van haar vriend om de naam van de zender in beeld te krijgen.
Foto George Michael in
scène gezet
[Bericht op PhotoQ van 19-03-2004] Wat te doen als je voor het Amstel
Hotel op George Michael wacht voor een nieuwsfoto en er is geen fan te
bekennen. Een foto maken van de afwezigheid? Niet aantrekkelijk vond een
fotograaf en hij vroeg een passerende fietster om te figureren als aanbidster.
Het relaas van de dame, Stine Jensen, staat op de achterpagina van NRC
Handelsblad van 18 maart: 'Waar zijn de fans?' vraag ik hem (de fotograaf
-red). 'Geen idee, je bent de enige, maar het zou wel leuk zijn voor de
pers als jij straks als fan een handtekening haalt.' De fotograaf haalt
nog het boekje van de cd Patience uit zijn auto en de 'fan' stapt er keurig
mee af op de Britse popster (bezig met een comeback) die zijn handtekening
zet, 'Just one', zegt hij nog. Het beeld (door meerdere fotografen en
cameraploegen gemaakt) staat 's anderendaags in onder meer de Telegraaf
(onderschrift: 'Vlak voor hij de limousine instapte, deelde hij aan de
toegestroomde fans nog wat handtekeningen uit').
Zo doen jullie beroeps dat! En wij 'amateurs'
maar zweten om het goeie moment te pakken :-)
- Herman
Als een fotograaf niet even een arm mag
verplaatsen dan mag het bekende zinnetje 'even glimlachen' ook niet
meer. Want als je het zo bekijkt is dat ook manipulatie.
- Antonia van Wijk
Heel goed, dat Thomas dit heeft vastgelegd
en dat het ter sprake komt. Dit is wat mij betreft geen journalistiek
fotograaf, maar een broodfotograaf die de snelste wilt zijn of bang
is, dat hij geen goede foto kan maken. Helaas gebeurt dit soort ingrepen
erg vaak. Het is een schande voor ons vak. Fotojournalisten of documentaire
fotografen, die zichzelf, hun vak en de media waarvoor ze werken serieus
nemen, behoren dit soort manipulaties uiteraard achterwege te laten.
Een tijdje geleden viel me al op, dat bij de Zilveren Camera ook dit
soort geënsceneerde fotografie in de prijzen viel. Ik ben er een
groot voorstander van dat b.v. bij deze wedstrijd in de voorwaarden
opgenomen wordt dat een foto niet gemanipuleerd of geënsceneerd
mag zijn (uiteraard uitgezonderd de portret-categorie). Dan is het aan
dit soort 'fotografen' om hun eigen verantwoordelijkheid te nemen.
- Joost van den Broek
Bij De Zilveren Camera en Het Parool
glippen de geënsceneerde foto's dus moeiteloos naar voren. In de
prijzen en op de voorpagina. Ik vrees dat de juryleden of de redacteuren
op de krant er niet eens meer over nadenken. Als het maar mooi is, moeten
ze gedacht hebben. Trouwens, vaak zijn ze erg lelijk, die geënsceneerde
beelden. De suggestie van Joost van den Broek ondersteun ik van harte.
Foto's als die van Thomas Schlijper kunnen maar al te vaak gemaakt worden.
Een leuk rubriekje voor Photoq wellicht??
- Martijn Beekman
Ik erger me ook altijd aan de werkwijze
van fotografen en cameramensen die van alles in elkaar zetten en tegelijkertijd
het beeld van een serieuze en afwachtende collega verstoren. Volgens
mij is de taak van (foto)journalisten: het brengen van de dingen zoals
ze zijn, zodat mensen die er niet bij waren een goed beeld krijgen hoe
het er elders aan toe ging. We manipuleren al genoeg met lenskeuze of
positie, scherpte en onscherpte. En gebeurt er niets dan fotografeer
je dat er niets gebeurt, maar verzin je niet zelf een leuk plaatje.
Net als de foto vrijdag j.l. op de voorpagina van Het Parool. De medewerker
van het Rijksmuseum draagt toevallig net het Melkmeisje van Johannes
Vermeer als hij de Nachtwacht van Rembrandt passeert. En toevallig was
daar ook net een fotograaf in de buurt om het allemaal vast te leggen.
Natuurlijk hebben we allemaal wel eens geluk, maar sommige fotografen
hebben dit geluk steeds aan hun kant. Helaas zullen we er aan moeten
wennen, want de kranten plaatsen maar al te vaak de foto's van dit soort
creatieve fotografen en geven dit soort fotografie. Dus bestaansrecht.
Het laten zakken van de arm van het meisje vind ik dan nog niet zo heel
erg. Een paar jaar geleden moest ik een foto maken in winkelcentrum
Ganzenhoef waar Albert Heijn door de toenemende criminaliteit zijn deuren
dreigde te sluiten. Bij aankomst daar maakte ik een foto van een junk
die net door de bewakers naar buiten werd gegooid omdat hij een blikje
bier had gestolen. Later vertelde de junk mij dat hij geld had ontvangen
van een verslaggever van AT5 om het blikje te gaan stelen en AT5 zo
een goede reportage te verschaffen. Ik heb het beeld dat ik daar had
gemaakt uiteindelijk niet gebruikt omdat het voor mij een onechte foto
was.
- Marco Okhuizen
Bij een fotoredactie als Het Parool komen
dagelijks honderden tot duizenden foto's binnen. Van persbureaus en
fotografen, al dan niet in opdracht gemaakt. Het is voor fotoredacteuren
in veel gevallen onmogelijk om vanachter de computer te kunnen constateren
of een foto gemanipuleerd is of niet. Soms ligt het er dik bovenop,
dan is het duidelijk, maar bijvoorbeeld in zo'n geval als dat van Brian
Walski? Ik weet het niet zeker, maar de kans is groot dat ik hem ook
geplaatst zou hebben als hij mij was aangeboden. Het resultaat is namelijk
wel tamelijk dramatisch en, al blijf ik het een raar woord vinden in
dit soort situaties, mooi dus. Dat hij gemanipuleerd is, zie je er,
als je de twee oorspronkelijke foto's niet bij de hand hebt, absoluut
niet aan af. Fotografen zijn volwassen mensen met eigen verantwoordelijkheden
en zelfs al zou ik willen, ik kan ze niet allemaal bij het handje nemen.
Natuurlijk gaan we de waarheid geen geweld aandoen en natuurlijk doen
wij onze best om goede en mooie foto's in de krant te krijgen. Dat er
dan in de ogen van sommige fotografen een conflictsituatie onstaat ('Ik
heb niks, er gebeurt niks en ik moet toch ergens mee aankomen') moet
mijns inziens niet gaan leiden tot het manipuleren van de waarheid.
Daarover wordt bij ons met regelmaat gesproken. Het voorbeeld dat Marco
Okhuizen aanhaalt, over Het Melkmeisje dat 'toevallig' langs De Nachtwacht
wordt gedragen en dat daarbij 'toevallig' een fotograaf aanwezig was,
klopt niet. Zo toevallig was dat allemaal niet: in verband met de asbestaffaire
werd een aantal beroemde schilderijen van het Rijksmuseum naar andere
zalen gebracht en bij die gelegenheid was, heel bewust, een aantal fotografen
aanwezig. Dat deze fotografen ervoor kiezen om een foto te maken waarop
de twee topstukken van het museum te zien zijn, vind ik in dit geval
nogal voor de hand liggen - zoiets gebeurt namelijk niet iedere dag.
Ik vind het jammer dat Marco Okhuizen, en in zijn gevolg ook Martijn
Beekman, voetstoots aanneemt dat het hier om manipulatie gaat en dat
ook opschrijft. Dat noem ík nou weer manipuleren.
- Alexandra
Besuijen, chef foto Het Parool